Serhat Kaya: “Bir Romanın Son Sayfasında Her Şeyin Açıklanmış Olması Gerekmiyor”

Serhat Kaya:

“Bir romanın son sayfasında her şeyin açıklanmış olması gerekmiyor”

İnsan hikâyelerinin peşinden giden, coğrafyaların izini süren bir romancı

Haber / Söyleşi: Nihan Afranyeli

Bir romanı bitirdiğinizde çoğu zaman hikâyenin sonuna gelirsiniz. Bazen de kitabı kapattığınız hâlde zihninizde yaşamaya devam eden bir insanla baş başa kalırsınız. Serhat Kaya’nın romanlarında ikinci ihtimalin güçlü bir karşılığı var. Onun karakterleri, okurun karşısına kusursuz hayatların temsilcileri olarak çıkmıyor. Kimi zaman tarihin sert koşulları içinde, kimi zaman kendi vicdanının karşısında, kimi zaman da hayatın kendisine sorduğu sorularla baş başa kalmış insanlar olarak beliriyorlar.

Kaya’nın romanlarında farklı coğrafyalar, tarihsel dönemler, toplumsal kırılmalar yer buluyor. Fakat anlatının merkezinde, bütün bu koşulların içinde yaşamaya çalışan insan var. Okuru hikâyenin içine çeken sinematografik anlatımın ardında, insanın kendisini anlamaya yönelik daha derin bir arayış hissediliyor. Bugüne kadar 9 kitabıyla okurla buluşan yazar, ocak ayında yayımlanacak yeni romanında bu kez anlatının yönünü daha da içeriye çeviriyor. Tek mekânda, sadece birkaç gün boyunca yaşananları merkeze alan eser, Serhat Kaya’nın bugüne kadar kurduğu roman evreninde farklı bir yerde duracağa benziyor.

Kendisiyle edebiyatın insanı anlama biçimini, romancılıkta özgün bir ses yaratmanın anlamını, okurun hikâyeye katılma imkanını ve yeni romanıyla çıktığı içsel yolculuğu konuştuk.

⸻

“Her yazar kendi sesini bulmak zorunda”

Romanlarınızda farklı coğrafyalar, tarihsel dönemler, toplumsal kırılmalar var. Birbirinden uzak görünen insanları aynı hikâyenin içinde buluşturan, okuru kendisine ait bir duyguyla rastlaştıran şey nedir?

İnsanın temel duygularının coğrafyaya göre değiştiğine inanmıyorum. Bir ülkede korkuyla yaşayan insanla başka bir ülkede korkuyla yaşayan insanın hayatları birbirinden farklı olabilir ama korkunun insanın içinde bıraktığı iz birbirine çok benzer. Romanlarımda o ortak izi arıyorum. Tarih, coğrafya, toplumsal koşullar hikâyenin dünyasını kuruyor; insanın kendisi ise o dünyanın içinde hep benzer sorularla karşılaşıyor.

İstanbul’da, Cihangir’de doğdunuz. Hayatınızda tiyatronun, sanatın, farklı ustaların etkisi olmasına rağmen romanlarınızda belirgin bir Serhat Kaya sesi var. Bir yazarın kendi sesini bulması sizce nasıl bir yolculuk?

Her yazar kendi sesini, üslubunu bulma yolculuğundadır. Fakat o sesi bulmakla iş bitmiyor; asıl mesele, o sesle özgün hikâyeler anlatabilmek, kalıcı bir anlatım örgüsü kurabilmek. Her yeni kitabım kendime sorduğum şu soruyla başlar: Anlatacağım hikayeyle, insanın henüz yeterince bakılmamış bir tarafına yaklaşabilecek miyim?

Tiyatrodan gelen bir yazar olarak romanlarınızda güçlü bir sahne duygusu var. Okur, kimi zaman kelimelerle kurulmuş bir sinema filminin içindeymiş gibi hissediyor. Bu görsel anlatım bilinçli bir tercih mi?

Sanırım tiyatronun bunda etkisi var. Bir sahneyi yazarken insanın nerede durduğunu, ışığın nereye düştüğünü, odanın içinde nasıl bir sessizlik olduğunu düşünürüm. Fakat bunlardan da önemlisi, okurun o sahneyi kendi zihninde kurabilmesi. Her okurun aynı sahneyi görmesini beklemiyorum; aynı cümleden farklı görüntüler çıkması edebiyatın güzel taraflarından biri.

“Okurun zihninde tamamlanan hikâyeler”

Romanlarınızda karakterlerin hayatlarına dair her şeyi açıklamıyorsunuz. Bazen bir sorunun cevabını okura bırakıyorsunuz. Okurun hikâyeyi tamamlamasına alan açmak, yazarlık anlayışınızın önemli bir parçası mı?

Kesinlikle. Bir insanı bütünüyle açıklayabileceğimize inanmıyorum zaten. Roman karakterleri de insanlar gibi; onlar da kendilerinden daha fazlasını taşıyor. Onun için kitabın son sayfasında her şeyin açıklanmış olması şart değil. Okurun zihninde, yüreğinde yaşamaya devam eden bir hikâye varsa, benim için o roman görevini yerine getirmiştir.

Karakterlerinizin gerçek hayattan seçilmiş insanlar gibi hissedilmesi dikkat çekiyor. Okur, onların hayatlarında kendisinden bir parça bulabiliyor. Bir karakteri yazarken onunla aranızdaki mesafeyi nasıl kuruyorsunuz?

Bir karakteri anlamaya çalışırken onun haklı olup olmadığını, insanlık etiği adına yaptıklarının doğru mu yoksa yanlış mı olduğunu hiçbir zaman düşünmüyorum. Karşımda gerçek bir insan varmışçasına, neden öyle davrandığını, hangi koşulların içinde o kararı verdiğini anlamaya çalışıyorum. Roman yazmak, biraz da o anlama haliyle mesafeyi kapatma çabası.

Sosyal medya paylaşımlarınızda okurlarınıza sık sık “Kitaplarımızı okumaya ayırdığınız ömür zamanlarınız için teşekkür ederim” diyorsunuz. Bir okurun kitabınızı okuması sizin için neden bu kadar kıymetli?

Bir insanın kitabımı almasından, hikâyeme temas etmesinden elbette mutlu oluyorum. Fakat en çok okumak için ayırdığı zamana teşekkür ediyorum. Çünkü zaman, insanın geri alması mümkün olmayan en değerli şeyi. Bir insan kendisi için bu kadar kıymetli olan bir şeyi benimle paylaşıyorsa, bunun karşısında duyduğum minnettarlığı birkaç kelimeyle anlatmak, okura verebildiğim çok küçük bir geri dönüş; kitabıma ayırdıkları zaman, emimim ki daha büyük teşekkürlere layık.

Ocak ayında okurla buluşacak yeni romanınızda, bugüne kadar yazdığınız eserlerden farklı bir anlatı biçimiyle karşılaşıyoruz. Tek mekân, tek ana karakter, birkaç gün. Bu kadar dar bir zamanın içine bir romanın bütün ağırlığını nasıl sığdırdınız?

Henüz okurla buluşmadan tadını, büyüsünü kaçıracak hiçbir detayı açık etmek istemiyorum. Ama şunu söyleyebilirim; yeni romanımda zamanın genişliğinden çok, insanın içindeki derinlik daha geniş bir alanı kaplıyor. Bu defa kendimi de zorladığım bir anlatım biçimiyle karşı karşıyaydım. Bir insanın zihninin içinde dolaşırken, okura o yolculuğu hissettirebilmek benim için oldukça güzel ve unutulmaz bir deneyimdi.

Bugüne kadar romanlarınızda farklı coğrafyalardaki insanların ortak acılarını, benzer duygularını anlattınız. Yeni romanınızda ise doğrudan insanın içine, kendi içsel yolculuğuna yöneliyorsunuz. Bu değişim sizin için ne ifade ediyor?

Yeni romanımda insanın doğurdan zihninin içindeyim. Kendisiyle baş başa kaldığında neler yaşadığını, kendi hayatına ve başkalarına nasıl baktığını, geçmişiyle arasındaki mesafesini ve duygularını anlamaya çalıştım. Bu defa insanı dışarıdan gözlemlemek yerine, onun içinden konuşmaya daha yakın bir yerde durdum. Tüm romanlarımdan çok daha yoran, yıpratan bir süreç oldu ama buna fazlasıyla değdiğini düşünüyorum.

Yeni romanınızda isimlerin, yerlerin belirtilmemesi de dikkat çekici bir tercih. Okurun karakteri belirli bir kimliğe yerleştirmesini istemiyor musunuz?

Okurun karakteri belirli bir yere, zamana ya da kimliğe yerleştirmesini istemediğim değil ama okurken zaten görecek, buna ihtiyacı olmayacağı söylenebilir. Bazen bir insanın ismini, milletini, geçmişini bilmek, onun hakkında zihnimizde bir çerçeve oluşturuyor. Bu romanda o çerçeveyi mümkün olduğunca kaldırmak istedim. Okur karşısında bir isimden çok, kendi hayatıyla yüzleşen bir insan bulsun, eğer yapabiliyorsa kendisiyle de karşı karşıya oturabilsin istedim.

Bu romanı yazarken kendinizle de yeni bir karşılaşma yaşadınız mı?

Her romanda olduğu gibi evet, yaşadım. Bir yazarın kendisini her yeni kitapta zorlaması ve ortaya çıkan sonuçtan okurdan daha önce kendisinin yüksek tatminlik hissetmesi gerektiğine inanıyorum. Her kitapta aynı yolu yürümek, aynı anlatım biçimine sığınmak bir süre sonra insanı kendi sınırlarının içinde tutabilir. Bu roman bana, bir insanın iç dünyasını anlatırken ne kadar ileri gidebileceğimi de gösterdi. Yazarken kendime sorduğum soruların bir kısmını, kitabı bitirdikten sonra da sormaya devam ettim.

Günümüzde edebiyatın görünürlüğü arttı. Kitaplar daha fazla konuşuluyor, yazarlar daha fazla insana ulaşıyor. Buna rağmen bir romanın okurda kalıcı bir iz bırakması sanki zorlaşıyor gibi. Sizce bir kitabı kalıcı kılan şey nedir?

Bir kitabın okura hızlı ulaşması için belli olabilir lakin kalıcı olması için çok konuşulması gerektiğine inanmıyorum. Bazen bir roman, okurun hayatında yıllar sonra karşılığını bulacak bir cümle bırakır. O cümle, insanın bir kararını, bir bakışını, bir başkasına yaklaşımını değiştirebilir. Bir kitabın kaç kişiye ulaştığından çok, ulaştığı insanın içinde neye dönüştüğünü merak ediyorum. Kalıcı olmak ise benim üzerine düşüneceğim ya da buna koşullanarak çalışma yapacağım bir alan değil; bu okurun tercihi, onun meselesi ve onun takdirine bağlı daha çok.

Romanlarınızda insanın karanlık taraflarına da yaklaşıyorsunuz. Sizce edebiyatın insana karşı bir sorumluluğu var mı?

Sanat gibi Edebiyatın da insana karşı sorumluluğu olduğuna inanıyorum. Fakat bu sorumluluğun insanlara ne yapmaları gerektiğini söylemekten geçtiğine inanmıyorum. İyi bir roman, insanın kendisine bakmasını sağlayabilir. Bir başkasının hayatını okurken kendi hayatımızdaki bir yanlışı fark ederiz ya da hiç tanımadığımız bir insanın acısını anlayabiliriz. Bence edebiyatın kıymetli taraflarından biri de insanın başkasına karşı zihninde oluşturduğu mesafeleri kısaltabiliyor olmasıdır.

Söyleşiyi bitirirken, ocak ayında okurla buluşacak yeni romanınızın ardından okurun zihninde neyin kalmasını istersiniz?

Yok, bunu ben isteyemem. Sadece okuyanların kendi hayatına dönüp yeniden baktırmasını dileyebilirim. Çünkü insan, bazen başkalarının hikâyelerini okurken kendisini daha iyi tanıyor. Bu romanımın da okurun hayatında böyle bir karşılığı olmasını istiyorum.

Serhat Kaya’nın edebiyatında insan, yaşadığı dünyanın koşullarıyla biçimlenirken kendi içindeki sorularla da baş başa kalıyor. Ocak 2027’de yayımlanacak yeni romanı, bu kez iki günün içine sığan bir hayat üzerinden insanın kendisiyle kurduğu ilişkiye odaklanıyor. Romanın adını henüz paylaşmayan Kaya, okurunu bu defa tek bir karakterin iç dünyasına davet ediyor. Hikâyenin sonunda okurun elinde hangi cevapların kalacağını zaman gösterecek.

Haber / Söyleşi: Nihan Afranyeli